Đi chùa, đi đền nên mặc trang phục kín vai, kín gối, không bó sát, không xuyên thấu, màu nhã; giày dép dễ tháo vì nhiều điện yêu cầu để giày dép bên ngoài. Quần dài hoặc váy dài qua gối, áo có tay, thêm một chiếc áo khoác mỏng hay khăn choàng là đủ dùng cho hầu hết các nơi thờ tự ở Việt Nam.
Không có bộ quần áo nào là "đúng chuẩn" bắt buộc. Có người mặc áo lam, có người mặc áo dài, có người mặc quần áo đi làm thường ngày; tất cả đều được, miễn là kín đáo, sạch sẽ. Bài này đi vào chi tiết hơn: chọn theo mùa, theo người đi cùng, theo nơi đến, và những tình huống hay bị nhắc nhở ở cổng chùa, đền.
Nguyên tắc chung: kín đáo, gọn gàng, dễ vận động
Lý do của nguyên tắc kín đáo khá đơn giản: chùa, đền là nơi nhiều người đến để lễ bái, cầu nguyện cho người thân, có khi cho người vừa mất. Trang phục hở hang, hình in phản cảm hoặc quá nổi bật dễ làm người khác khó chịu và làm không khí kém trang nghiêm. Nhiều di tích đã treo quy định về trang phục ở cổng, kèm hình minh hoạ những kiểu không được vào.
Kín đáo không có nghĩa là phải mặc dày hay mặc đồ đắt tiền. Một chiếc áo phông có tay, quần vải dài, đôi dép quai hậu là đủ. Chọn chất liệu thoáng nếu đi mùa hè, vì sân chùa, sân đền thường rộng, nắng, và trong điện đông người có thể rất nóng. Gọn gàng cũng quan trọng: tóc dài nên buộc gọn khi thắp hương để tránh bén lửa, khăn choàng dài nên quấn gọn khi cúi lạy.
Dễ vận động là yếu tố hay bị quên. Đi lễ có lúc phải leo bậc đá, quỳ lạy trên chiếu, ngồi bệt nghe giảng. Váy bó, quần quá chật, giày cao gót nhọn đều gây bất tiện. Chọn trang phục mà bạn có thể quỳ xuống, đứng lên, leo dốc thoải mái là đúng nhất.
Nên và không nên: bảng tham khảo nhanh
Bảng dưới gom những kiểu trang phục hay gặp và mức độ phù hợp khi đi lễ chùa, đền, phủ. Quy định cụ thể tuỳ từng nơi:
| Loại trang phục | Mức phù hợp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Áo có tay, quần dài, váy qua gối | Phù hợp ở mọi nơi | Lựa chọn an toàn nhất |
| Áo dài truyền thống | Phù hợp, trang trọng | Hợp đi lễ đầu năm, chụp ảnh ở sân; leo núi thì bất tiện |
| Áo lam, áo tràng | Phù hợp | Thường do Phật tử mặc khi đi chùa, dự khoá lễ |
| Áo ba lỗ, áo hai dây, áo hở lưng | Không nên | Mang theo áo khoác mỏng để mặc khi vào điện |
| Quần short, váy ngắn trên gối | Không nên | Nhiều nơi có quy định từ chối, một số nơi cho mượn khăn quấn |
| Đồ bó sát, xuyên thấu | Không nên | Dễ bị nhắc nhở ở cổng |
| Áo in hình, chữ phản cảm | Không nên | Lộn trái hoặc khoác áo ngoài |
| Đồ thể thao dài, đồ đi phượt | Chấp nhận được | Hợp khi đi lễ chùa trên núi, đường xa |
Một số chùa, đền đông khách du lịch có để sẵn khăn quấn, áo choàng cho khách mượn ở cổng. Đừng trông chờ vào việc này; mang theo một chiếc áo khoác mỏng trong túi là cách chủ động nhất.
Giày dép: chuyện nhỏ nhưng hay gây lúng túng
Nhiều điện yêu cầu bỏ giày dép bên ngoài. Đặc biệt là chính điện có trải chiếu, nhà Tổ, các điện thờ nhỏ. Chọn dép quai hậu hoặc giày lười dễ tháo, tránh giày buộc dây cầu kỳ phải ngồi tháo mỗi lần qua một ban.
Mang tất sạch nếu đi giày. Khi bỏ giày, bạn sẽ đi tất trên nền gạch, chiếu. Tất sạch, không rách vừa lịch sự vừa giữ ấm chân mùa đông.
Xếp giày dép gọn ở chỗ quy định. Để giày dép thẳng hàng, mũi quay ra ngoài, không để chắn lối bậc thềm. Ngày đông có thể cho giày dép vào một túi vải mang theo để tránh nhầm lẫn, thất lạc.
Tránh giày cao gót nhọn. Sân gạch cổ, bậc đá mòn, lối đi lát sỏi đều dễ làm trượt chân hoặc kẹt gót. Gót nhọn còn để lại vết trên sàn gỗ ở một số điện cổ.
Đi chùa trên núi cần giày bám. Những nơi phải leo hàng trăm bậc đá, đường núi ẩm sau mưa, nên đi giày thể thao đế bám và mang thêm dép để thay khi vào điện.
Chọn theo mùa: mùa hè nắng nóng và mùa đông rét đậm
Mùa hè, sân chùa và đường lên các đền núi rất nắng. Chọn vải cotton, lanh, áo sáng màu, quần ống rộng để thoáng. Mang theo mũ nhưng nhớ bỏ mũ khi vào điện. Áo chống nắng dạng khoác có thể giữ trên người khi vào điện nếu kín đáo, nhưng tháo khẩu trang, kính râm khi đứng trước ban thờ để lễ, theo nếp lịch sự của nhiều người.
Mùa đông ở miền Bắc, đi lễ đầu năm thường gặp rét. Mặc nhiều lớp mỏng thay vì một áo phao quá dày, vì trong điện đông người, khói hương làm không khí ấm lên nhanh. Lớp trong cùng giữ nhiệt, lớp ngoài dễ cởi ra cầm tay. Khăn len quấn cổ nên gọn, không để đuôi khăn thả dài khi thắp hương.
Mùa mưa, mang áo mưa gọn và túi nilon để đựng giày dép ướt. Không mang ô dù đã ướt vào trong điện; dựng ở chỗ để ô ngoài hiên hoặc gấp lại cho vào túi.
Trang phục cho người cao tuổi và trẻ nhỏ đi cùng
Gia đình đi lễ thường có ông bà và các cháu. Mỗi nhóm có những lưu ý riêng:
- Người cao tuổi: quần áo ấm vừa đủ, có thể cởi bớt; giày đế mềm chống trượt, dễ xỏ để không phải cúi tháo buộc nhiều lần. Nếu đau khớp, không cần quỳ lạy; đứng vái là đủ lễ, nên mặc đồ thoải mái chứ không cần trang trọng.
- Trẻ nhỏ: quần áo kín đáo, dễ vận động, không có chuông, đồ chơi phát tiếng kêu đính trên áo. Giày có quai dán dễ tháo. Mang thêm một bộ dự phòng khi đi chùa xa.
- Trẻ sơ sinh: nhiều gia đình bế trẻ đi lễ đầu năm. Giữ trẻ xa khói hương, giữ ấm nhưng tránh quấn quá dày trong điện đông người. Cân nhắc không đưa trẻ quá nhỏ vào nơi chen lấn.
- Người khuyết tật, người đi xe lăn: trang phục thoải mái, mang theo áo khoác mỏng. Nhiều chùa có lối đi phụ không bậc; hỏi người trông coi.
- Người đang mang thai: trang phục rộng, thoáng, giày đế bằng; tránh đứng lâu trong điện kín nhiều khói hương, đi vào giờ vắng và có người đi kèm khi phải leo bậc.
Đi lễ theo nghi thức, theo đoàn và dịp đặc biệt
Dự khoá lễ ở chùa. Nếu tham gia tụng kinh, nhiều chùa khuyến khích mặc áo tràng hoặc áo lam; người mới đến lần đầu mặc trang phục kín đáo, màu nhã là được, nhà chùa không bắt mặc áo lam.
Đi lễ theo đoàn cơ quan, hội nhóm. Có đoàn thống nhất mặc áo đồng phục hoặc áo dài. Áo đồng phục in tên đơn vị nên gọn, không in khẩu hiệu quảng cáo lớn; vào điện có thể khoác áo ngoài để giữ không khí trang nghiêm.
Dự lễ hội ở đền, đình. Lễ hội có phần rước, phần tế, thường có quy định riêng cho người tham gia đội rước. Khách đến xem chỉ cần mặc kín đáo, giữ khoảng cách với đoàn rước.
Đi lễ ở phủ, điện thờ Mẫu. Người đi lễ thông thường không cần mặc trang phục theo màu của từng vị. Trang phục khăn áo màu sắc trong nghi lễ hầu đồng là của người hầu đồng, không áp cho khách.
Khi bị nhắc nhở ở cổng: xử lý thế nào cho êm
Có lúc bạn đến nơi mới biết di tích có quy định trang phục chặt hơn mình nghĩ. Người trông coi nhắc không cho vào điện vì quần ngắn hay áo hở vai, cách êm nhất là cảm ơn, mượn khăn quấn nếu có, hoặc mua tạm một chiếc áo khoác mỏng, khăn quấn ở hàng gần cổng. Tranh cãi chỉ làm mất thời gian và mất vui cả đoàn.
Trường hợp không có gì để khoác, bạn vẫn có thể thắp hương ở lư hương ngoài sân, vái vọng vào điện, rồi để người khác trong đoàn mang lễ vào đặt hộ. Lần sau đi lễ, để sẵn một chiếc áo mỏng trong túi là hết lo.
Nếu bạn dẫn khách nước ngoài đi tham quan chùa, đền, hãy nói trước với họ về trang phục, bỏ giày, không chạm vào tượng, không chụp ảnh khi có người đang lễ. Phần lớn khách du lịch tôn trọng quy định nếu được báo trước; khó chịu thường đến từ việc họ không biết.
Với chính người Việt đi lễ, quy định trang phục cũng là thứ dễ quên nhất khi đi chơi kết hợp đi lễ: sáng tắm biển, chiều ghé đền trên đường về. Để một chiếc quần dài mỏng và áo khoác trong cốp xe là cách đơn giản để không phải đứng ngoài cổng.
Đi lễ chùa trên núi, đền xa: chuẩn bị cho cả chặng đường
Nhiều chuyến đi lễ đầu năm là chuyến đi cả ngày: xe khách vài giờ, rồi leo núi, đi đò, đi cáp treo, rồi lại xuống núi. Trang phục lúc này phải phục vụ cả chặng đường chứ không chỉ mấy phút đứng trước ban thờ. Cách gọn nhất là mặc đồ đi đường thoải mái, kín đáo (quần dài, áo có tay, giày thể thao), để một bộ áo dài hoặc áo đẹp trong túi nếu muốn thay để chụp ảnh ở sân chùa.
Trên núi nhiệt độ thấp hơn dưới chân vài độ, gió mạnh, có khi mưa phùn và sương mù. Một áo gió mỏng chống nước, gấp gọn được, hữu ích hơn một áo khoác dày. Đường đá ẩm rất trơn; giày đế cao su có gai bám tốt an toàn hơn dép lê, giày da đế bằng. Người cao tuổi nên có gậy chống và đi chậm, nghỉ theo từng chặng.
Mang theo một túi nhỏ đeo chéo phía trước đựng giấy tờ, điện thoại, tiền công đức, để hai tay rảnh khi leo bậc và khi thắp hương. Ba lô lớn đeo sau lưng trong lúc chen chúc vừa dễ va vào người khác vừa dễ bị kẻ gian mở.
Câu hỏi thường gặp
Đi chùa có bắt buộc mặc áo lam hay áo dài không?
Không bắt buộc. Áo lam thường do Phật tử mặc khi tham gia khoá lễ, áo dài hợp đi lễ đầu năm. Người đi lễ thông thường mặc quần áo kín đáo, màu nhã là đủ. Không chùa nào từ chối khách chỉ vì không mặc áo lam.
Đi chùa mặc màu đen có được không?
Được. Màu đen, xám, nâu, trắng, xanh nhạt đều là màu nhã, mặc đi lễ bình thường. Một số người tránh mặc toàn đen trong ngày đầu năm theo quan niệm riêng, nhưng đây không phải quy định của nhà chùa hay đền.
Có được đeo khẩu trang khi vào chùa không?
Được, nhất là khi trong điện nhiều khói hương hoặc khi bạn đang ốm, sợ lây cho người khác. Nhiều người kéo khẩu trang xuống khi đứng trước ban để khấn, rồi đeo lại. Không ai bắt buộc tháo khẩu trang.
Đi chùa mặc quần short có được vào không?
Nhiều nơi không cho vào điện với quần short, váy ngắn trên gối. Một số chùa đông khách du lịch cho mượn khăn quấn. Để chắc, nên mặc quần dài hoặc váy dài, hoặc mang theo khăn quấn lớn trong túi.
Mang theo túi xách lớn vào điện có sao không?
Không bị cấm nhưng nên gọn. Túi lớn dễ va vào người khác, vào lọ hoa, mâm lễ trong lúc chen chúc. Đeo túi ra phía trước người vừa gọn vừa tránh bị móc túi ngày đông người.
Đi đền thờ Mẫu có cần mặc màu theo từng phủ không?
Không cần. Màu đỏ, xanh, trắng, vàng gắn với từng phủ là trang phục của người hầu đồng trong nghi lễ. Khách đi lễ thông thường mặc trang phục kín đáo như khi đi chùa là được.