Đặt đóng bàn thờ theo kích thước riêng đi qua năm việc: đo và chốt số, chọn gỗ và kiểu hoàn thiện, duyệt bản vẽ, đặt cọc có giấy tờ, rồi kiểm phôi mộc trước khi sơn. Làm đủ năm việc này thì món hàng về nhà gần như chắc chắn khớp phòng, khớp ý; bỏ qua bước duyệt bản vẽ và kiểm phôi là nguyên nhân của phần lớn tranh cãi khi nhận hàng.
Người ta chọn đặt đóng khi phòng thờ có kích thước lệch chuẩn, khi muốn dùng gỗ riêng, muốn đồ án chạm riêng, hoặc theo thước Lỗ Ban của gia đình. Đặt đóng tốn thời gian hơn mua sẵn và cần người mua theo sát. Bài này đi từng bước, nêu các điều khoản nên ghi và những tình huống hay gặp.
Chuẩn bị trước khi tới xưởng
Đến xưởng tay không, chỉ mang theo ý tưởng, thường dẫn tới việc người thợ phải đoán, và mỗi lần đoán là một rủi ro. Chuẩn bị những thứ sau:
- Số đo phòng: chiều dài tường, chiều cao trần hoặc dầm, vị trí cửa sổ, ổ điện, công tắc, chiều rộng cửa và cầu thang hoặc thang máy.
- Ba con số dự kiến của bàn thờ: dài, sâu, cao; nếu theo thước Lỗ Ban, ghi rõ loại thước gia đình dùng.
- Danh sách đồ thờ sẽ bày, kèm kích thước các món lớn như bát hương, đỉnh, ảnh thờ.
- Ảnh mẫu bàn thờ thích, chụp cả tổng thể lẫn chi tiết chạm, kèm ảnh bức tường nhà mình.
- Mức ngân sách dự kiến để xưởng tư vấn gỗ và kiểu chạm phù hợp, tránh mất thời gian báo giá những phương án quá xa.
- Mốc thời gian cần có hàng, ví dụ trước ngày nhập trạch hoặc trước Tết.
Nếu có thể, mời người của xưởng tới tận nhà đo. Thợ có kinh nghiệm nhìn tường, nhìn cầu thang sẽ phát hiện những điều người nhà không để ý, như dầm thấp ở cửa phòng thờ hay khúc cua cầu thang không lọt món dài.
Chọn gỗ, kiểu chạm và hoàn thiện cùng người thợ
Ở bước này, người thợ thường đưa ra vài phương án gỗ và kiểu hoàn thiện kèm mức giá tương đối. Hãy hỏi để hiểu vì sao phương án này đắt hơn phương án kia: do gỗ, do diện tích chạm, do lớp thếp, hay do độ dày mặt bàn. Một người thợ giải thích rõ ràng là dấu hiệu tốt.
Nên xem tận mắt tấm gỗ hoặc gỗ mẫu cùng lô sẽ dùng, nhất là khi chọn gỗ để màu tự nhiên, vì vân và màu mỗi lô một khác. Với sơn màu, xin tấm gỗ mẫu đã sơn đúng màu sẽ làm, chụp lại dưới ánh sáng tự nhiên để đối chiếu khi nhận.
Đồ án chạm nên chốt bằng hình ảnh, không chỉ bằng lời như "chạm rồng, chạm sen". Hai xưởng nghe cùng một câu sẽ chạm ra hai thứ rất khác nhau. Nếu chạm theo mẫu riêng, đề nghị xưởng phác lên giấy đúng tỷ lệ. Hỏi rõ phần nào tay, phần nào máy để biết mình trả tiền cho cái gì.
Cuối bước này, nên có một tờ tóm tắt ngắn: gỗ gì, sơn gì, màu theo mẫu nào, chạm đồ án nào, tay hay máy. Tờ tóm tắt đó là nền cho bản vẽ ở bước sau, và cũng là thứ cả nhà xem lại để thống nhất trước khi đặt cọc.
Bản vẽ: tờ giấy quan trọng nhất của cả quá trình
Bản vẽ cần có ba hình chiếu. Nhìn từ trước, nhìn từ bên, nhìn từ trên, ghi đủ kích thước phủ bì gồm cả chân, diềm, gờ. Bản vẽ chỉ có hình phối cảnh đẹp mà thiếu số đo là chưa đủ để kiểm.
Ghi độ dày các tấm chính. Mặt bàn, hông tủ, chân bàn dày bao nhiêu quyết định độ chắc và cảm giác bề thế. Hai bàn cùng kích thước ngoài nhưng mặt dày khác nhau trông khác hẳn và giá cũng khác.
Ghi tên gỗ cho từng phần. Mặt, khung, chân, mặt sau, đáy ngăn kéo làm bằng gỗ gì. Nhiều xưởng dùng gỗ chính cho mặt nhìn thấy và gỗ khác cho phần khuất; điều này bình thường nếu được ghi rõ.
Ghi phụ kiện và chi tiết. Bản lề, ray ngăn kéo, tay nắm loại gì, có ổ điện âm hay lỗ đi dây cho đèn thờ không, chân có điều chỉnh độ cao không, bàn tháo rời thành mấy phần.
Những điều khoản nên ghi trên phiếu hoặc hợp đồng
Đặt đóng đồ gỗ thường là thoả thuận giữa gia đình và xưởng nhỏ, không cần hợp đồng phức tạp, nhưng những điểm dưới đây nên có bằng chữ:
| Mục | Nên ghi gì | Vì sao |
|---|---|---|
| Kích thước | Ba chiều phủ bì và dung sai chấp nhận, ví dụ vài milimet | Tránh tranh cãi khi lệch nhỏ |
| Gỗ và hoàn thiện | Tên gỗ từng phần, loại sơn, màu theo mẫu đã chụp | Màu và gỗ là chỗ dễ hiểu khác nhau nhất |
| Giá và các khoản tính thêm | Giá trọn gói gồm vận chuyển, khiêng tầng, lắp đặt hay chưa | Tránh phát sinh lúc giao |
| Cọc và thanh toán | Số tiền cọc, thời điểm trả phần còn lại | Gắn thanh toán với mốc kiểm hàng |
| Thời gian | Ngày xem phôi, ngày giao dự kiến, cách xử lý khi chậm | Quan trọng nếu cần kịp ngày lễ |
| Bảo hành | Cong vênh, nứt, mối mọt, bong sơn trong bao lâu, sửa thế nào | Gỗ mới có thể biến dạng trong mùa đầu |
| Huỷ và đổi | Nếu gia đình đổi ý hoặc xưởng không làm được thì cọc xử lý ra sao | Ít ai nghĩ tới cho tới khi xảy ra |
Tin nhắn qua điện thoại có ghi rõ những điểm trên, kèm ảnh bản vẽ, cũng là bằng chứng tốt. Điều quan trọng là thống nhất bằng chữ, không chỉ bằng lời nói ở xưởng.
Chọn xưởng: những dấu hiệu nên để ý
Xem hàng thật xưởng đang làm. Một xưởng có phôi đang đóng, gỗ đang phơi, thợ đang đục là xưởng đang hoạt động thật. Nhìn hàng dở dang còn cho biết tay nghề rõ hơn hàng trưng bày đã được chọn lọc.
Hỏi khách cũ. Xin xem ảnh hoặc địa chỉ những bàn thờ xưởng đã làm cách đây vài năm. Gỗ đã qua vài mùa nồm, mùa hanh mà vẫn phẳng, sơn vẫn tốt là bằng chứng giá trị hơn mọi lời giới thiệu.
Nghe cách xưởng trả lời. Người thợ giỏi thường nói rõ cái gì làm được, cái gì không, gỗ này có nhược điểm gì, đồ án này máy làm không đẹp. Người chỉ nói "được hết, đẹp hết" khiến bạn khó biết họ thật sự sẽ làm thế nào.
Xem xưởng có giữ gỗ khô ráo không. Gỗ chất ngoài trời không che, nền xưởng đọng nước là dấu hiệu khâu sấy và bảo quản gỗ chưa được chú ý, điều ảnh hưởng trực tiếp tới cong vênh sau này.
Đặt cọc bao nhiêu và gắn thanh toán với mốc kiểm
Không có tỷ lệ cọc chung; mỗi xưởng một lệ, thường tuỳ giá trị đơn và chi phí gỗ xưởng phải bỏ ra trước. Điều nên làm là gắn từng khoản thanh toán với một mốc kiểm được: cọc khi chốt bản vẽ, một phần khi xem phôi mộc đạt, phần còn lại khi nhận hàng lắp xong tại nhà.
Cách chia này có lợi cho cả hai bên. Xưởng có tiền mua gỗ và yên tâm khách không bỏ ngang; gia đình giữ được quyền yêu cầu sửa trước khi trả hết. Một xưởng đòi thanh toán gần hết ngay khi chưa bắt đầu làm là điều nên cân nhắc kỹ, nhất là khi chưa từng làm việc với họ.
Giữ lại biên nhận cọc có tên xưởng, địa chỉ, người nhận, số tiền, nội dung hàng. Nếu chuyển khoản, ghi rõ nội dung chuyển. Những chi tiết nhỏ này trở nên quan trọng nếu sau này có chuyện chậm giao hoặc khác mẫu.
Nếu đặt qua người trung gian, như cửa hàng nhận đơn rồi đặt lại xưởng khác làm, hãy hỏi rõ ai chịu trách nhiệm bảo hành, ai giao hàng, và tiền cọc nằm ở đâu. Mua qua cửa hàng có cái lợi là có người đứng ra lo, nhưng cũng nên biết món hàng thực sự được làm ở đâu.
Mốc kiểm phôi mộc: lúc còn sửa được mọi thứ
Phôi mộc là bàn thờ đã đóng xong khung, mặt, chạm, nhưng chưa sơn. Đây là mốc quan trọng nhất để đến xưởng xem tận mắt, vì sau khi sơn, nhiều lỗi bị che đi và sửa rất khó. Khi xem phôi, kiểm:
- Kích thước ba chiều bằng thước của mình, so với bản vẽ.
- Các mối ghép: khe đều, mộng chặt, không dùng đinh vít ở chỗ lẽ ra phải là mộng.
- Mặt bàn phẳng, không vênh; nhìn ngang mặt bàn dưới ánh sáng xiên.
- Nét chạm đúng đồ án đã duyệt, chỗ xơ gỗ đã được làm sạch.
- Gỗ đúng loại đã chốt ở từng phần, đặc biệt là phần khuất.
- Ngăn kéo, cánh tủ mở đóng trơn, lỗ đi dây điện đúng chỗ.
Chụp ảnh phôi từ nhiều góc, gửi lại cho xưởng những điểm cần sửa bằng tin nhắn. Nếu ở xa không đến được, đề nghị xưởng quay video phôi theo danh sách trên, có thước đo đặt cạnh.
Những tình huống hay gặp và cách xử lý
Chậm tiến độ là chuyện thường gặp nhất, nhất là vào mùa cao điểm trước Tết khi xưởng nhận nhiều đơn. Nếu cần hàng kịp một ngày lễ cụ thể, nói rõ từ đầu và hỏi xưởng có cam kết được không; khi không chắc kịp, nhiều gia đình lập bàn thờ tạm sạch sẽ cho ngày lễ rồi chuyển sang bàn chính sau, đó là cách làm phổ biến.
Màu sơn khác mẫu: đối chiếu với ảnh tấm gỗ mẫu đã chụp dưới ánh sáng tự nhiên, không đối chiếu dưới đèn xưởng. Lệch nhẹ do vân gỗ là khó tránh; lệch rõ thì yêu cầu xưởng xử lý theo thoả thuận.
Gia đình muốn đổi ý giữa chừng, ví dụ thêm một tầng, đổi đồ án chạm: càng đổi muộn càng tốn. Đổi trước khi xưởng cắt gỗ thường chỉ mất thời gian; đổi sau khi đã chạm có thể phải làm lại cả tấm. Hãy hỏi chi phí phát sinh bằng chữ trước khi đồng ý.
Câu hỏi thường gặp
Đặt đóng bàn thờ thường mất bao lâu?
Tuỳ kích thước, loại gỗ, mức độ chạm và lịch của xưởng; bàn thờ ít chạm có thể vài tuần, bàn chạm tay kín mặt hay sơn son thếp vàng có thể lâu hơn nhiều. Mùa trước Tết xưởng thường đông đơn, nên đặt sớm và hỏi rõ ngày giao.
Có nên đặt đóng ở xưởng xa qua mạng không?
Có thể, nếu xưởng chịu gửi bản vẽ chi tiết, ảnh gỗ mẫu, video phôi mộc có thước đo, và vận chuyển có bảo hiểm hàng. Nên gắn thanh toán với từng mốc kiểm và giữ lại mọi tin nhắn thoả thuận.
Xưởng không có bản vẽ, chỉ nói sẽ làm theo ảnh mẫu thì sao?
Ảnh mẫu không có số đo nên dễ hiểu khác nhau. Đề nghị xưởng ghi ít nhất kích thước ba chiều, độ dày mặt, tên gỗ và kiểu chạm lên giấy hoặc tin nhắn. Nếu xưởng từ chối mọi thứ bằng chữ, nên cân nhắc nơi khác.
Bàn thờ đặt đóng giao tới lệch vài phân so với bản vẽ có được đổi không?
Tuỳ thoả thuận về dung sai đã ghi. Lệch trong dung sai là chấp nhận được; lệch vượt dung sai và ảnh hưởng tới việc đặt vào phòng thì có quyền yêu cầu xưởng sửa hoặc làm lại theo điều khoản đã thống nhất.
Có cần xem ngày tốt để đặt đóng bàn thờ không?
Một số gia đình chọn ngày theo lịch để khởi công đóng hoặc ngày đưa bàn thờ về, đó là tập quán của từng nhà. Về phía xưởng, điều quan trọng là lịch làm thực tế; hãy nói ngày gia đình mong muốn để xưởng sắp xếp nếu được.
Nên đặt đóng trọn bộ hoành phi, câu đối cùng bàn thờ không?
Đặt cùng một xưởng giúp gỗ, màu sơn và lối chạm đồng bộ. Tuy nhiên có thể đặt bàn thờ trước, hoành phi câu đối sau khi đã thấy bàn thờ trong phòng, miễn là ghi lại loại gỗ và mã màu sơn để xưởng làm khớp.