Căn hộ chung cư thường hợp ba kiểu: tủ thờ thấp kiêm tủ cất đồ, bàn thờ đứng cỡ nhỏ, và bàn thờ treo hoặc kệ thờ gắn tường. Chọn kiểu nào tuỳ diện tích sàn còn trống, loại tường, số ban thờ của gia đình và việc nhà có trẻ nhỏ hay không. Phần lớn căn hộ không có phòng thờ riêng nên bàn thờ thường đặt ở phòng khách hoặc một góc yên tĩnh.
Khác với nhà ống, căn hộ có trần thấp hơn, tường có thể là tường nhẹ không chịu lực, có hệ thống báo cháy chung và nội quy của ban quản lý. Những điều đó ảnh hưởng trực tiếp tới chuyện chọn bàn thờ, đèn, và thói quen thắp hương. Bài này đi từ đo đạc, so sánh các kiểu, tới cách tính tải trọng và những điều nên hỏi ban quản lý.
Ba kiểu thường gặp trong căn hộ
Bảng dưới so sánh theo những gì người ở căn hộ quan tâm nhất:
| Kiểu | Chiếm chỗ | Hợp với | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Tủ thờ thấp | Chiếm sàn, nhưng thân tủ dùng để cất đồ | Căn hộ có một bức tường trống dài, gia đình thờ hai ba bát hương | Mặt tủ thấp, bát hương có thể cần kê đế cao hơn |
| Bàn thờ đứng cỡ nhỏ | Chiếm sàn ít hơn tủ, gầm trống | Góc phòng khách, nhà ít đồ lễ | Cần chỗ cất đồ lễ riêng; kiểm độ vững |
| Bàn thờ treo hoặc kệ thờ | Không chiếm sàn | Căn hộ nhỏ, studio, nhà có trẻ hay chạy nhảy | Phụ thuộc loại tường và cách bắt vít; hạn chế tải trọng |
| Kết hợp kệ treo phía trên, tủ thấp phía dưới | Chiếm một mảng tường | Gia đình muốn tách bát hương lên cao, đồ lễ cất dưới | Cần thống nhất màu gỗ hai phần |
Nhiều gia đình mới chuyển vào căn hộ chọn kệ thờ treo vì gọn và rẻ, vài năm sau khi con cháu đông hơn, ngày giỗ cần chỗ bày lễ thì chuyển sang tủ thờ thấp. Nghĩ trước vài năm giúp tránh đổi đi đổi lại.
Đo căn hộ: trần, tường và đường đi của khói
Trần căn hộ thường thấp hơn trần nhà ống, nên chiều cao tổng của bàn thờ cộng ảnh thờ cộng khoảng trống phía trên cần tính kỹ. Bàn thờ quá cao trong căn hộ khiến ảnh thờ sát trần, khói hương bốc lên đọng ngay trên trần thạch cao, lâu ngày thành vệt ố vàng khó sơn lại.
Kiểm vị trí đầu báo khói hoặc đầu phun nước chữa cháy trên trần. Đặt bàn thờ ngay dưới đầu báo khói, thắp hương hằng ngày, có thể làm thiết bị báo động nhầm, gây phiền cho cả toà nhà. Hỏi ban quản lý loại đầu báo đang lắp và khoảng cách nên giữ.
Kiểm luồng gió: cửa điều hoà, quạt trần, cửa ban công mở ra. Gió thổi thẳng vào bàn thờ làm tàn hương bay, nến cháy lệch, hương cháy nhanh, khói tạt vào người ngồi sofa. Một vị trí kín gió vừa phải, gần cửa sổ để thông thoáng khi cần, thường là tốt nhất. Còn chuyện đặt bàn thờ quay về đâu, kiêng chỗ nào là chuyên đề riêng; bài này chỉ bàn chọn kiểu và kích thước.
Bàn thờ treo: chọn loại và tính tải trọng
Biết tường của mình là tường gì. Tường gạch, tường bê tông chịu được tải lớn khi dùng nở và vít phù hợp; tường thạch cao, tường bê tông nhẹ thì rất hạn chế, thậm chí không nên treo đồ nặng. Gõ tay nghe tiếng, hoặc hỏi ban quản lý bản vẽ căn hộ. Cách khoan, chọn nở và bắt vít là một chuyên đề riêng về an toàn lắp đặt; ở đây chỉ nói về chọn loại.
Cộng tổng khối lượng đồ thờ. Bát hương sứ có tro, đôi đèn, lọ hoa có nước, mâm bồng có quả, ảnh thờ có khung kính, cộng thân bàn thờ treo. Cân từng món bằng cân nhà bếp rồi cộng lại. Ví dụ giả định: bộ đồ thờ sứ vừa phải cộng hoa quả ngày rằm đã có thể nặng hơn nhiều so với hình dung ban đầu.
Hỏi người bán tải trọng thiết kế. Bàn thờ treo có tấm ke đỡ, thanh treo âm tường hay chỉ treo móc thì chịu tải khác nhau rất xa. Người bán cần nói được bàn chịu được bao nhiêu và với loại tường nào.
Chừa hệ số an toàn. Ngày Tết, mâm quả to, bình hoa lớn, thêm đĩa bánh kẹo. Đừng để tổng khối lượng ngày thường đã sát giới hạn của bàn.
Vật liệu nhẹ và đồ thờ cỡ thu gọn
Với bàn thờ treo và kệ thờ, nên chọn thân bàn bằng gỗ nhẹ hoặc gỗ ghép, MDF chống ẩm phủ veneer, thay cho gỗ cứng nặng. Đồ thờ đặt lên cũng nên thu gọn theo: bát hương cỡ vừa, đèn điện nhỏ, lọ hoa nhẹ. Mua bộ đồ thờ cỡ mini cho căn hộ là chủ đề đã có nhiều hướng dẫn riêng; điều cần nhớ là đo mặt kệ thật trước khi mua.
Tủ thờ thấp thì thoải mái hơn về khối lượng vì đứng trên sàn. Dù vậy, sàn gỗ kỹ thuật của căn hộ dễ lún vết nếu chân tủ nhỏ và nặng; dùng đế chân rộng hoặc tấm lót dưới chân. Sàn gạch thì lưu ý độ phẳng để tủ không cập kênh.
Ở căn hộ, đồ thờ bằng sứ hay đồng nhẹ thường dễ dùng hơn đồ đồng đúc nặng. Đồ đồng to vừa tốn chỗ vừa khó lau trên kệ hẹp, và nếu rơi từ bàn thờ treo xuống thì nguy hiểm cho người ngồi bên dưới. Muốn xem thêm mẫu đồ thờ, tượng có mô tả chất liệu rõ ràng có thể tham khảo vatpham.com hoặc vatphamphongthuy.com.
Đèn điện thay nến và an toàn cháy trong căn hộ
Ưu tiên đèn thờ điện cho ngày thường. Căn hộ kín, nhiều đồ vải, rèm, sofa; một ngọn nến đổ là nguy cơ lớn. Đèn thờ điện dùng nguồn LED ít toả nhiệt, dây cắm gọn vào ổ phía sau, là lựa chọn của nhiều gia đình ở chung cư.
Thắp hương khi có người ở nhà. Thắp hương rồi ra khỏi nhà là thói quen nên bỏ ở căn hộ. Nếu muốn có hương lúc đi vắng, nhiều nhà dùng hương nụ hoặc hương ngắn, thắp và chờ tàn rồi mới đi.
Không hoá vàng trong căn hộ, ban công, hành lang chung. Giấy tiền vàng mã hoá trong nhà hay ban công kín rất dễ gây cháy, khói lan sang căn bên cạnh và kích hoạt báo cháy. Hỏi ban quản lý nơi được phép hoá vàng của toà nhà.
Một bình chữa cháy mini. Đặt một bình chữa cháy nhỏ ở chỗ dễ lấy, xa bàn thờ vài bước. Cả nhà biết cách dùng là đủ.
Những điều nên hỏi ban quản lý trước khi lắp
Mỗi toà nhà một nội quy. Hỏi trước giúp tránh phải tháo dỡ hoặc bị nhắc nhở sau khi đã lắp:
- Tường nào được khoan, có cần đăng ký thi công không, giờ được khoan đục.
- Loại đầu báo khói trong căn hộ, có ảnh hưởng nếu thắp hương thường xuyên không.
- Nơi được hoá vàng mã của toà nhà, giờ quy định, có tổ chức hoá chung dịp lễ không.
- Quy định vận chuyển đồ lớn bằng thang máy: thang chở hàng, giờ được dùng, có cần bọc thang không.
- Có giới hạn gì về thắp hương ở ban công, hành lang hay sảnh chung không.
- Toà nhà có quy định về treo đồ lên tường chung giữa hai căn hộ không, vì khoan sâu có thể ảnh hưởng căn bên cạnh.
- Khi cần thợ sửa điện để đi ổ cắm cho đèn thờ, thợ của ban quản lý hay thợ ngoài, thủ tục ra vào thế nào.
Nhiều toà nhà có nhóm tin nhắn cư dân; hỏi hàng xóm đã lập bàn thờ trước đó cũng là cách nhanh để biết loại tường, thợ lắp quen và kinh nghiệm thực tế.
Ba ví dụ giả định để hình dung
Căn hộ hai phòng ngủ, phòng khách có một bức tường trống dài khoảng 2,4 m, gia đình trẻ thờ một bát hương gia tiên, có con nhỏ đang tập đi. Họ chọn kệ thờ treo trên tường gạch, phía dưới là tủ thấp có cánh để cất hương nến và đồ chơi không với tới. Đèn thờ điện, không thắp nến ngày thường; ngày giỗ bày lễ trên bàn ăn kê sát.
Căn hộ ba phòng ngủ, gia đình ba thế hệ, ông bà muốn thờ ba bát hương theo nếp quê. Họ dành hẳn một góc phòng khách cho tủ thờ thấp dài, mặt tủ kê thêm một bậc gỗ để bát hương giữa cao hơn hai bên, phía trên treo cuốn thư nhỏ vì trần thấp không vừa hoành phi.
Căn hộ studio của một người đi làm xa quê, muốn có chỗ thắp hương bố mẹ đã khuất vào ngày rằm. Một bàn thờ đứng nhỏ, chân gọn, đặt cạnh cửa sổ, đồ thờ cỡ thu gọn, có thể mang theo khi chuyển nhà. Cả ba ví dụ đều là giả định để minh hoạ cách nghĩ; điều chung là kích thước đi theo đồ thờ thật và người dùng thật.
Bàn thờ ở phòng khách: giữ vẻ trang nghiêm khi không gian dùng chung
Phần lớn căn hộ đặt bàn thờ ở phòng khách, nơi cả nhà xem tivi, trẻ con chơi, khách ra vào. Để khu thờ giữ được vẻ trang nghiêm mà không tách biệt hẳn, nhiều gia đình dùng một mảng tường ốp gỗ hoặc sơn màu khác làm nền cho bàn thờ, như một khung nhìn riêng. Đèn hắt nhẹ phía trên cũng giúp khu thờ nổi lên khi phòng khách tắt đèn chính.
Một số gia đình dùng vách ngăn gỗ thưa hoặc rèm mỏng để che bớt khu thờ khi có khách hay tiệc tùng. Cách này phổ biến và không trái với tập quán, miễn vách và rèm cách xa nguồn lửa.
Tránh đặt loa lớn, tivi ngay sát bàn thờ, tránh dùng mặt tủ thờ làm chỗ để chìa khoá, điện thoại, túi xách; đó là thói quen nhỏ nhưng giữ cho bàn thờ luôn gọn và tách khỏi đồ sinh hoạt.
Nếu nhà hay có khách ngồi lâu ở phòng khách, cân nhắc khoảng cách giữa sofa và bàn thờ: khói hương bay sang chỗ ngồi, người hút thuốc ngồi ngay dưới ảnh thờ đều là những chuyện nhỏ mà nhiều gia đình thấy không thoải mái. Một khoảng lùi vài bước hoặc một chậu cây làm ranh giới thường đủ.
Câu hỏi thường gặp
Bàn thờ treo có chịu được bộ đồ thờ đầy đủ không?
Tuỳ thiết kế của bàn và loại tường. Bàn có ke đỡ chắc, bắt vào tường gạch hoặc bê tông có thể chịu khá tốt; tường thạch cao thì rất hạn chế. Hãy cân tổng đồ thờ và hỏi người bán tải trọng thiết kế trước khi bày.
Căn hộ chỉ có tường thạch cao thì đặt bàn thờ thế nào?
Nên chọn tủ thờ thấp hoặc bàn thờ đứng nhỏ đặt trên sàn thay vì treo. Nếu bắt buộc treo, cần thợ có kinh nghiệm gia cố khung xương phía sau tấm thạch cao; không tự bắt vít nở thường vào thạch cao rồi treo đồ nặng.
Thắp hương có làm kêu chuông báo cháy của toà nhà không?
Có thể, nếu đầu báo khói ở gần bàn thờ và khói nhiều. Đặt bàn thờ cách xa đầu báo, thắp ít hương, mở hé cửa sổ, hỏi ban quản lý loại đầu báo. Không tự tháo hay che đầu báo vì ảnh hưởng an toàn cả toà nhà.
Có nên dùng đèn thờ điện thay hẳn nến ở chung cư?
Nhiều gia đình ở chung cư dùng đèn điện hằng ngày và chỉ thắp nến vào dịp giỗ Tết khi có người trông. Cách này giảm nguy cơ cháy mà vẫn giữ được nếp. Chọn đèn LED ít toả nhiệt, dây gọn, ổ cắm chắc.
Căn hộ thuê có nên lập bàn thờ không?
Nhiều người ở thuê vẫn lập bàn thờ nhỏ, thường là kệ thờ hoặc bàn thờ đứng nhỏ không cần khoan tường. Hỏi chủ nhà nếu cần khoan, và chọn đồ dễ tháo dọn khi chuyển đi. Việc thờ ở nhà thuê là lựa chọn của từng người.
Tủ thờ thấp đặt dưới tivi có được không?
Về tập quán, nhiều người tránh để bàn thờ chung với đồ giải trí như tivi, loa. Về thực tế, nhiệt và tiếng ồn từ thiết bị cũng không hợp. Nên dành cho bàn thờ một mảng tường riêng, dù nhỏ.