Lập bàn thờ Thần Tài – ông Địa lần đầu gồm bốn việc theo thứ tự: đo chỗ và chọn bàn thờ, thỉnh cặp tượng cân với bàn, sắm bát hương cùng các đồ đi kèm, rồi chọn một buổi để bày và thắp nén hương đầu tiên. Làm ngược thứ tự, ví dụ mua tượng trước rồi mới đi tìm bàn, là nguyên nhân phổ biến nhất của cảnh tượng quá to chạm mái hoặc bàn quá rộng chắn lối đi trong cửa hàng.
Bài này viết cho người vừa nhận mặt bằng, đang lo sửa sang, nhập hàng, giấy tờ và cần lập bàn thờ cho kịp ngày mở cửa. Phần dưới đi qua từng bước, những thứ nên sắm và những thứ có thể để sau, cùng một danh sách kiểm tra để mang theo khi ra phố đồ thờ. Chuyện đặt bàn ở góc nào, quay hướng nào là chuyên đề riêng, ở đây chỉ nói một câu: theo tập quán phổ biến, bàn thờ Thần Tài đặt sát nền, trong góc nhìn ra cửa chính.
Thứ tự bốn bước, và vì sao không nên đảo
Nhiều chủ cửa hàng mới đi thẳng ra phố đồ thờ, thấy cặp tượng ưng ý là mua ngay. Cách làm đó không sai về tập quán, nhưng hay gây phiền về kích thước. Thứ tự dưới đây đi từ thứ bị không gian quyết định đến thứ linh hoạt nhất:
- Đo chỗ đặt. Đo chiều rộng góc tường, chiều sâu tính từ tường ra, và khoảng trống phía trên nếu có kệ hàng, ổ điện hay cửa cuốn kéo xuống. Chụp ảnh góc đó cùng thước dây để mang theo.
- Chọn bàn thờ. Mặt bàn quyết định mọi thứ đặt lên nó. Biết mặt bàn rộng bao nhiêu thì mới biết tượng cao tối đa bao nhiêu và bát hương cỡ nào là vừa.
- Thỉnh tượng. Mang số đo lòng bàn thờ, nhất là chiều cao từ mặt bàn tới mái nếu chọn bàn có mái, rồi mới chọn cặp tượng.
- Sắm bát hương và đồ đi kèm. Những món này nhỏ, dễ đổi, nên để cuối để khớp với bàn và tượng đã chọn.
Nếu thời gian gấp, có thể mua trọn bộ ở một cửa hàng đồ thờ: bàn, tượng, bát hương được người bán phối sẵn theo cỡ. Cách này nhanh, nhưng vẫn nên mang số đo góc tường để chắc chắn bộ đó lọt vừa chỗ của mình.
Một lưu ý thực tế: cửa hàng đang thi công thì đừng bày bàn thờ quá sớm. Bụi thạch cao, sơn và việc kéo hàng ra vào dễ làm xước bàn, mẻ tượng. Nhiều chủ cửa hàng để nguyên đồ trong thùng, đến khi dọn sạch mới lấy ra bày.
Danh sách đồ cần sắm: món bắt buộc, món theo tập quán, món để sau
Bảng dưới chia đồ thờ Thần Tài thành ba nhóm theo mức cần thiết. Mỗi vùng, mỗi nhà một nếp; nếu người lớn trong nhà dặn khác thì theo nếp nhà mình:
| Nhóm | Món | Ghi chú khi mua |
|---|---|---|
| Cốt lõi | Bàn thờ, cặp tượng Thần Tài – ông Địa, bát hương | Ba món này quyết định bàn thờ có thành hình hay không |
| Cốt lõi | Hương (nhang), đèn thờ hoặc nến | Chọn hương ít khói; đèn điện an toàn hơn nến cho cửa hàng |
| Theo tập quán | Chén nước, lọ hoa, đĩa đựng quả | Cỡ nhỏ, đúng tỷ lệ mặt bàn |
| Theo tập quán | Hũ gạo, muối, nước (bộ tam sự) | Nhiều nhà đổ đầy và thay vào dịp đầu năm |
| Theo tập quán | Tượng con cóc, mèo, linh vật nhỏ | Hoàn toàn tuỳ ý, không có cũng không sao |
| Để sau | Đèn chiếu nhỏ, thảm lót, khay gỗ | Mua khi đã bày xong và thấy thiếu gì |
Nhóm "theo tập quán" là những món nhiều nhà bày nhưng không phải nhà nào cũng có. Người bán đôi khi gom tất cả vào một "bộ đầy đủ" với lời chào rằng thiếu món nào là không trọn. Đó là cách bán hàng, không phải quy định. Bàn thờ gọn mà sạch sẽ, được thắp hương đều đặn thì đã là bàn thờ đầy đủ theo nghĩa nhiều người lớn tuổi vẫn nói.
Món nào hỏng, mẻ thì thay; món nào chưa cần thì chưa mua. Chi phí chênh nhau giữa các bộ chủ yếu do chất liệu gỗ, chất liệu tượng và độ cầu kỳ của chạm khắc, không phải do số món.
Chọn bàn thờ: ba câu hỏi đủ để loại phần lớn mẫu không hợp
Mặt bàn rộng bao nhiêu thì vừa góc? Đo chiều sâu góc tường rồi trừ đi khoảng năm đến mười phân để bàn không chạm tường hai bên khi lau. Cửa hàng hẹp nên ưu tiên bàn mặt vuông nhỏ, đừng chọn bàn chạm cầu kỳ nhô ra phía trước vì chân người qua lại dễ đá vào.
Có mái hay không mái? Bàn có mái che bụi tốt, nhìn trang trọng, nhưng giới hạn chiều cao tượng và làm khói hương đọng ở mái, lâu ngày ám vàng. Bàn không mái thoáng, dễ lau, hợp chỗ trần thấp hoặc ngay dưới quầy. Không có kiểu nào đúng hơn; chọn theo chỗ đặt và sở thích.
Gỗ gì và hoàn thiện thế nào? Bàn thờ Thần Tài đặt sát nền, gần cửa, nên chịu ẩm từ sàn khi lau nhà và bụi từ ngoài đường. Gỗ tự nhiên được xử lý kỹ, sơn phủ kín cả mặt dưới chân bàn sẽ bền hơn bàn gỗ ép chỉ phủ mặt ngoài. Lật bàn lên xem mặt dưới là cách nhanh để biết người làm có kỹ hay không.
Chi tiết hơn về chọn gỗ, kích thước theo thước Lỗ Ban và kiểu có mái có ở bài riêng về chọn bàn thờ Thần Tài trong cùng chuyên mục. Ở bước lập bàn thờ lần đầu, chỉ cần nắm ba câu hỏi trên để không mua nhầm cỡ.
Thỉnh cặp tượng: cỡ tượng đi theo lòng bàn thờ
Theo tập quán phổ biến, Thần Tài và ông Địa được thờ thành một cặp đặt cạnh nhau. Thần Tài thường được tạc dáng ngồi, tay cầm thỏi vàng hoặc đồng tiền; ông Địa bụng tròn, cười hiền, tay cầm quạt hoặc tẩu. Người đi mua thường dùng chữ "thỉnh tượng" thay cho "mua tượng" như một cách nói tôn kính.
Cỡ tượng nên tính từ lòng bàn thờ. Một cách ước lượng hay dùng: tượng cao khoảng một nửa đến hai phần ba chiều cao từ mặt bàn tới mái. Ví dụ giả định, lòng bàn cao khoảng 40 phân thì tượng cao từ 20 đến 26 phân là cân; tượng 30 phân trở lên sẽ trông chật chội, đầu tượng sát mái. Với bàn không mái, nhìn theo chiều ngang: hai tượng cùng bát hương ở giữa không nên phủ kín mặt bàn, còn chỗ đặt chén nước và lọ hoa.
Chất liệu phổ biến là sứ, gốm men, gỗ, đồng và composite. Sứ men sáng, dễ lau, giá trải rộng; gỗ ấm, nhẹ nhưng cần tránh ẩm; đồng nặng, bền, cần đánh lại khi xỉn. Khi nhận tượng, xoay một vòng dưới ánh sáng ban ngày xem men có chỗ rỗ, chỗ bong, đường nứt chân chim hay vết hàn không. Tượng sứt mẻ ngay từ lúc mua thì đổi luôn, đừng ngại.
Chuyện khai quang, điểm nhãn cho tượng là nghi thức theo tập quán của một số nơi; có nhà làm, có nhà không. Nếu người bán gợi ý làm kèm với một khoản phí, đó là lựa chọn của gia chủ, không phải điều kiện bắt buộc để thờ.
Bát hương và đồ đi kèm: chọn cho vừa, đừng chọn cho nhiều
Sau khi có bàn và tượng, các món nhỏ chỉ cần khớp tỷ lệ. Một vài điểm chủ cửa hàng mới thường hỏi:
- Bát hương: bàn thờ Thần Tài thường dùng một bát hương đặt giữa hai tượng. Đường kính miệng bát chừng một phần tư đến một phần ba chiều ngang mặt bàn là vừa mắt. Việc bốc bát hương, cốt bát hương gồm gì, nhờ ai bốc là tập quán riêng từng nhà; nhiều gia đình nhờ người lớn tuổi trong họ hoặc người có kinh nghiệm ở chùa gần nhà.
- Đèn thờ: cửa hàng thường đóng cửa ban đêm, không người trông, nên đèn điện an toàn hơn nến và đèn dầu. Chọn đèn có dây và phích cắm chắc, cắm vào ổ riêng có công tắc, không nối dây qua ổ cắm kéo dài nằm dưới đất.
- Chén nước: một hoặc ba chén nhỏ, tuỳ nếp. Chén sứ trắng dễ thấy bụi, dễ biết lúc cần rửa.
- Lọ hoa và đĩa quả: cỡ nhỏ, đặt hai bên phía trước. Lọ có đáy rộng ít đổ hơn lọ cao miệng hẹp, quan trọng khi bàn sát lối đi.
- Hũ gạo, muối, nước: bộ ba hũ nhỏ có nắp, nhiều nhà đổ đầy khi lập bàn thờ và thay vào dịp cuối năm hoặc ngày vía đầu năm.
- Cóc, mèo và linh vật nhỏ: bày theo sở thích, không bắt buộc. Mặt bàn đã chật thì bỏ qua.
Muốn xem thêm mẫu đồ thờ, tượng có mô tả chất liệu rõ ràng có thể tham khảo vatpham.com hoặc vatphamphongthuy.com.
Buổi bày bàn thờ đầu tiên: làm gọn, đủ người là được
Nhiều nhà chọn ngày giờ theo lịch để bày bàn thờ và thắp nén hương đầu tiên; xem ngày là chuyên đề riêng, ở đây chỉ lưu ý rằng điều quan trọng là chủ cửa hàng có mặt, cửa hàng đã sạch sẽ và không còn thợ thi công làm dở. Buổi bày thường làm vào buổi sáng, trước giờ mở cửa.
Trình tự gọn mà nhiều cửa hàng làm: lau bàn thờ bằng khăn sạch và nước ấm; đặt bàn vào chỗ, kê chân cho thăng bằng; đặt bát hương ở giữa, hai tượng hai bên; bày chén nước, lọ hoa, đĩa quả, hũ gạo muối nước; thắp đèn rồi thắp hương, khấn ngắn. Bài văn khấn lập bàn thờ Thần Tài có ở chuyên mục văn khấn; người không quen đọc văn cổ có thể khấn bằng lời mộc mạc: xưng tên, địa chỉ cửa hàng, ngày hôm nay, và xin được thờ phụng.
Lễ vật cho buổi đầu thường giản dị: hương, hoa, quả, trầu cau, chén rượu nhỏ, có nhà thêm đĩa xôi hoặc bánh. Mâm cỗ cúng khai trương là chủ đề khác, nếu làm thì làm vào ngày khai trương. Buổi bày bàn thờ không cần to; nhiều chủ cửa hàng bận rộn chỉ làm trong mười lăm phút trước khi mở cửa bán hàng.
Danh sách kiểm tra mang theo khi ra phố đồ thờ
Chụp màn hình danh sách này hoặc chép ra giấy. Đi mua có danh sách thì ít bị cuốn theo lời chào hàng hơn:
- Ảnh góc đặt bàn thờ kèm thước dây: rộng, sâu, khoảng trống phía trên.
- Số đo mặt bàn và lòng bàn (cao từ mặt bàn tới mái) của mẫu định mua.
- Chiều cao tượng tối đa tính theo lòng bàn, ghi sẵn để so ngay tại cửa hàng.
- Chất liệu ưu tiên cho tượng, cân nhắc độ ẩm chỗ đặt và thói quen lau dọn.
- Đèn thờ điện thay cho nến nếu cửa hàng đóng cửa ban đêm; hỏi kỹ dây, phích cắm.
- Hỏi chính sách đổi khi tượng, bát hương bị mẻ lúc vận chuyển; kiểm hàng ngay khi nhận.
- Hộp, xốp, vải bọc để mang tượng về nếu tự chở bằng xe máy.
Cuối cùng, chỉ một lần nhắc: bàn thờ to hay nhỏ không làm việc buôn bán tốt hơn hay kém đi. Chọn cỡ hợp với cửa hàng, giữ sạch sẽ, thắp hương an toàn là đủ cho một khởi đầu đàng hoàng.
Câu hỏi thường gặp
Mới thuê mặt bằng ngắn hạn có nên lập bàn thờ Thần Tài không?
Tuỳ nếp nhà và mong muốn của chủ cửa hàng. Nhiều người thuê ngắn hạn vẫn lập bàn thờ nhỏ, gọn, dễ mang theo khi chuyển đi. Nên chọn bàn không mái cỡ nhỏ, tượng nhẹ, và hỏi chủ nhà trước nếu cần khoan tường lắp đèn hay ổ điện.
Có cần mua đủ cả bộ cóc, mèo, hũ gạo muối nước ngay từ đầu không?
Không cần. Bàn thờ thành hình với bàn, cặp tượng, bát hương, hương và đèn. Hũ gạo muối nước, chén nước, lọ hoa là những món nhiều nhà bày theo tập quán; cóc, mèo là tuỳ ý. Có thể bổ sung dần khi đã bày và thấy mặt bàn còn chỗ.
Tượng Thần Tài và ông Địa có phải mua cùng một chất liệu không?
Nên mua cùng một cặp, cùng chất liệu và cùng người làm để màu men, tỷ lệ, nét mặt hài hoà. Mua lẻ từng tượng ở hai nơi khác nhau rất dễ lệch cỡ, lệch màu, khi bày cạnh nhau trông vênh. Hầu hết cửa hàng đồ thờ đều bán theo cặp.
Bàn thờ Thần Tài đặt trên sàn gạch có bị ẩm chân bàn không?
Có nguy cơ nếu sàn hay lau ướt hoặc nền nhà thấm ẩm. Chọn bàn có sơn phủ kín mặt dưới chân, kê thêm miếng đệm cao su mỏng hoặc khay gỗ, và lau khô chân bàn sau khi lau nhà. Bàn gỗ ép không phủ mặt dưới dễ phồng chân sau một mùa mưa.
Không biết đọc văn khấn thì có lập bàn thờ được không?
Được. Nhiều người lớn tuổi vẫn nói khấn bằng lời mộc mạc của mình là đủ: xưng tên, địa chỉ, ngày tháng và điều muốn thưa. Ai muốn đọc bài văn khấn phổ biến thì xem chuyên mục văn khấn, lưu ý mỗi sách in một dị bản khác nhau.
Thắp nến trên bàn thờ Thần Tài ở cửa hàng có an toàn không?
Chỉ an toàn khi có người trông. Cửa hàng thường chứa hàng dễ cháy như vải, giấy, thùng các tông, lại đóng cửa ban đêm. Nên dùng đèn thờ điện cắm ổ có công tắc, thắp hương lúc có người và đợi hương tàn hẳn trước khi khoá cửa ra về.