Chọn bàn thờ Thần Tài nên đi theo ba quyết định: cỡ mặt bàn vừa với góc đặt, kiểu có mái hay không mái hợp với trần và thói quen lau dọn, và chất gỗ chịu được ẩm từ sàn. Ở phố đồ thờ, các cỡ mặt bàn hay được chào là khoảng 36, 41, 48, 56 và 61 phân; người bán thường nói các số này lấy theo cung đẹp của thước Lỗ Ban, một tập quán đo đạc của nghề mộc truyền thống.
Bài này viết cho người đang đứng giữa hàng chục mẫu bàn thờ giống nhau đến mức khó phân biệt. Phần dưới đưa ra bảng chọn cỡ theo loại cửa hàng, so sánh kiểu có mái và không mái, cách nhìn gỗ và tay nghề trong năm phút, cùng những câu hỏi nên đặt cho người bán. Vị trí đặt bàn là chuyên đề riêng và không bàn ở đây.
Cỡ mặt bàn theo loại cửa hàng: bảng gợi ý để thu hẹp lựa chọn
Cỡ mặt bàn là chiều ngang và chiều sâu của mặt đặt đồ thờ. Bảng dưới là gợi ý ban đầu dựa trên diện tích góc đặt thường gặp, không phải quy định:
| Loại mặt bằng | Cỡ mặt bàn thường hợp | Lý do |
|---|---|---|
| Sạp chợ, ki-ốt, quầy nhỏ | Khoảng 36 phân hoặc nhỏ hơn | Lối đi hẹp, bàn lớn dễ vướng chân và chiếm chỗ hàng |
| Cửa hàng nhà phố một gian | Khoảng 41 đến 48 phân | Đủ chỗ cho cặp tượng cỡ vừa, bát hương và đồ đi kèm |
| Cửa hàng hai gian, quán ăn rộng | Khoảng 48 đến 56 phân | Cân với mặt tiền rộng, nhìn từ cửa vào không bị nhỏ |
| Showroom, văn phòng lớn | Khoảng 56 đến 61 phân | Không gian rộng, trần cao, có chỗ cho bàn có mái lớn |
| Căn hộ, văn phòng nhỏ | Khoảng 36 đến 41 phân | Ưu tiên gọn, dễ lau, ít đồ |
Muốn chắc hơn, đo góc tường rồi để lại mỗi bên ít nhất năm phân. Bàn chạm sát hai bức tường thì khó lau, bụi và tàn hương đọng vào khe không lấy ra được.
Chiều cao bàn ít khi là vấn đề vì phần lớn bàn thờ Thần Tài thấp, đặt sát nền. Cần để ý chiều cao chỉ khi phía trên góc đặt có kệ hàng, ổ điện hay cửa cuốn kéo xuống; bàn có mái cao có thể chạm vào những thứ đó.
Thước Lỗ Ban: hiểu đúng một tập quán đo đạc khi đi mua
Thước Lỗ Ban là loại thước của nghề mộc truyền thống, chia thành các cung mang tên tốt và xấu; người làm đồ thờ hay chọn kích thước rơi vào cung được coi là tốt. Vì vậy khi hỏi cỡ, người bán thường đọc các con số lẻ như 41, 48, 61 phân thay vì 40, 50, 60 phân tròn. Có nhiều loại thước Lỗ Ban khác nhau cho đồ thờ, nhà cửa và cửa đi, mỗi loại cung đặt khác nhau.
Với người mua, điều thực tế cần biết là: các cỡ trên đã là cỡ tiêu chuẩn của nghề, mua bàn làm sẵn ở bất cứ đâu cũng gần như rơi vào các số này. Không cần mang thước Lỗ Ban theo để kiểm từng phân. Khi đặt đóng bàn theo kích thước riêng cho góc đặt đặc biệt, có thể nhờ thợ chọn số gần nhất theo tập quán nếu gia đình coi trọng việc này.
Điều nên tránh là để con số trên thước lấn át con số thật của góc đặt. Một chiếc bàn đúng cung tốt nhưng quá to so với góc, phải kê lệch ra lối đi, là chiếc bàn chọn sai theo bất cứ cách nhìn nào.
Nếu người trong gia đình coi trọng thước Lỗ Ban, cách dung hoà là đo góc trước, rồi chọn cỡ chuẩn lớn nhất còn lọt vừa; đa số trường hợp đều tìm được một số vừa đúng tập quán vừa đúng chỗ.
Có mái hay không mái: so sánh để chọn theo chỗ đặt
Hai kiểu đều phổ biến, khác nhau ở công năng nhiều hơn ở ý nghĩa:
| Tiêu chí | Bàn có mái | Bàn không mái |
|---|---|---|
| Che bụi | Tốt, mái che phần trên tượng | Kém hơn, bụi rơi thẳng xuống tượng |
| Khói hương | Đọng ở mặt dưới mái, lâu ngày ám vàng | Bay lên thoáng, ít ám |
| Chiều cao tượng | Bị giới hạn bởi lòng mái | Thoải mái hơn |
| Lau dọn | Mất công lau mái và các góc chạm | Nhanh, chỉ lau mặt và thành |
| Không gian trần thấp, dưới quầy | Khó đặt | Hợp |
| Cảm giác khi nhìn | Trang trọng, giống một gian thờ nhỏ | Gọn, hiện đại |
Bàn có mái hợp cửa hàng mặt tiền rộng, góc đặt cao thoáng, gia chủ thích vẻ trang trọng và chịu khó lau dọn. Bàn không mái hợp quầy nhỏ, căn hộ, nơi trần thấp hoặc bàn thờ đặt ngay dưới mặt quầy thu ngân.
Nếu chọn bàn có mái, đo chiều cao lòng mái, tức khoảng cách từ mặt bàn tới mép dưới của mái, trước khi mua tượng. Đây là con số quyết định cỡ tượng, và người bán ít khi tự nói ra.
Gỗ tự nhiên, gỗ ghép hay gỗ ép phủ: nhìn gì để phân biệt
Bàn thờ Thần Tài sát nền nên chịu ẩm nhiều hơn bàn thờ gia tiên. Chất liệu quyết định bàn có phồng chân, cong mặt sau vài mùa mưa hay không:
- Gỗ tự nhiên nguyên tấm: nặng tay, vân gỗ chạy liền qua mép bàn, cạnh cắt thấy thớ gỗ đặc. Bền nếu được sấy và sơn kỹ; giá thường cao nhất trong ba loại.
- Gỗ ghép thanh: mặt bàn ghép từ nhiều thanh gỗ nhỏ, nhìn kỹ thấy đường nối song song. Ổn định, ít cong vênh hơn tấm lớn nếu keo tốt. Là lựa chọn hợp lý cho đa số cửa hàng.
- Gỗ ép, ván MDF phủ sơn hoặc phủ giấy vân gỗ: nhẹ, mặt phẳng tuyệt đối, cạnh có đường dán chỉ. Chịu nước kém nhất; nếu nước lọt vào cạnh hoặc chân bàn không phủ kín, ván sẽ phồng lên và không khôi phục được.
- Gỗ sơn son thếp vàng hoặc sơn màu: lớp sơn che vân gỗ, khó biết gỗ bên dưới. Hỏi thẳng người bán gỗ gì, và xem mặt dưới, mặt sau thường không sơn kỹ bằng mặt trước.
Mẹo đơn giản nhất: lật bàn lên xem mặt dưới chân. Chân bàn được sơn phủ kín, không lộ thớ ván xốp, là dấu hiệu người làm có tính đến chuyện bàn đặt trên sàn ẩm. Chân bàn để mộc hoặc chỉ quét sơn qua loa thì nên kê thêm đệm cao su hay khay gỗ khi đặt.
Năm phút kiểm tay nghề tại cửa hàng
Hai chiếc bàn trông giống hệt nhau trên ảnh có thể khác nhau rất xa về độ bền. Các bước dưới đây không cần dụng cụ gì:
- Lắc nhẹ bàn trên mặt phẳng. Bàn chắc thì không kêu cót két, không lắc lư ở các mộng nối chân và mặt.
- Nhìn các mộng nối giữa chân, thành và mặt bàn. Mộng khít, không có khe hở nhét keo hay bột trét lộ ra.
- Sờ các đường chạm khắc. Chạm tay thường có độ sâu nông khác nhau, nét mềm; chạm máy đều tăm tắp, đôi khi sắc cạnh. Cả hai đều dùng được, giá khác nhau; người bán nên nói thật bàn được chạm bằng cách nào.
- Xem lớp sơn ở góc trong và mép mái. Sơn đều, không chảy giọt, không bọt khí. Sơn bóng quá mức đôi khi che vân gỗ xấu.
- Ngửi. Bàn vừa sơn xong còn mùi dung môi nồng nên để ở chỗ thoáng vài ngày trước khi bày, nhất là trong căn hộ hay cửa hàng kín.
Muốn xem thêm mẫu đồ thờ, tượng có mô tả chất liệu rõ ràng có thể tham khảo vatpham.com hoặc vatphamphongthuy.com.
Bàn liền tủ, bàn có ngăn kéo và bàn đặt dưới quầy: khi nào nên chọn
Ngoài kiểu bàn đứng đơn giản, phố đồ thờ còn bán bàn thờ Thần Tài liền tủ: phần dưới là một tủ nhỏ có cánh hoặc ngăn kéo, phần trên là mặt thờ. Kiểu này hợp cửa hàng thiếu chỗ cất đồ lễ, vì hương, nến dự phòng, khăn lau riêng, đĩa, chén thay thế có thể để ngay trong tủ, không lẫn với hàng hoá. Điểm cần kiểm là cánh tủ đóng mở êm, bản lề chắc, và mặt thờ phía trên không rung khi kéo ngăn kéo.
Một số cửa hàng đặt bàn thờ Thần Tài ngay dưới gầm quầy thu ngân để tiết kiệm diện tích. Cách đặt này cần bàn thấp, không mái hoặc mái rất thấp, và phải tính đến khói hương: khói bốc lên mặt dưới quầy sẽ ám vàng và đọng mùi. Nhiều nơi chọn hương ít khói hoặc chỉ thắp ngắn, kèm đèn thờ điện để giữ ánh sáng. Vị trí cụ thể có hợp tập quán hay không là chuyên đề riêng, nên hỏi người lớn trong nhà nếu băn khoăn.
Khi đặt đóng bàn theo kiểu riêng, hãy vẽ một bản phác đơn giản ghi kích thước ba chiều, vị trí ngăn kéo, kiểu mái và màu sơn, chụp ảnh lại và gửi cho thợ. Nhận hàng thì đối chiếu bản phác. Nhiều tranh cãi giữa người đặt và người làm xuất phát từ việc chỉ dặn miệng "làm như mẫu kia nhưng nhỏ hơn một chút".
Khi nhận bàn tại cửa hàng, kê bàn vào chỗ rồi đặt một cốc nước lên mặt bàn để thử thăng bằng; sàn cửa hàng cũ thường không phẳng, cần kê chân bằng miếng đệm mỏng. Bàn có mái lắp rời thì kiểm các chốt mái đã cắm hết, mái không xô lệch khi chạm nhẹ.
Câu hỏi nên đặt cho người bán trước khi trả tiền
"Bàn này gỗ gì, ghép hay nguyên tấm?" Câu trả lời mơ hồ kiểu "gỗ tốt lắm" là tín hiệu cần xem kỹ hơn. Người bán có hiểu biết sẽ nói rõ tên gỗ và cách làm.
"Lòng mái cao bao nhiêu, tượng cỡ nào vừa?" Hỏi để biết người bán có quen phối bộ hay không, và để có con số chọn tượng.
"Chở đến nơi có lắp, có kiểm hàng không?" Bàn có mái thường tháo rời mái khi chở. Hỏi ai lắp lại và nếu nứt mộng, bong sơn khi vận chuyển thì đổi thế nào.
"Bàn sơn xong bao lâu rồi?" Bàn mới sơn cần thời gian khô và bay mùi. Biết điều này để không bày tượng lên khi sơn còn dính.
"Có cần làm lễ gì khi mua bàn không?" Một số người bán gợi ý dịch vụ kèm theo. Nghi thức là chuyện của gia đình; nghe để biết, không bắt buộc phải mua kèm.
Câu hỏi thường gặp
Bàn thờ Thần Tài cỡ 41 hay 48 phân thì hợp cửa hàng nhà phố?
Phần lớn cửa hàng nhà phố một gian dùng được cả hai cỡ. Cỡ 41 phân gọn, hợp góc hẹp và tượng cỡ vừa; cỡ 48 phân rộng rãi hơn, có chỗ cho đủ đồ đi kèm. Đo góc tường, trừ mỗi bên năm phân rồi chọn cỡ lớn nhất còn lọt vừa.
Bàn thờ Thần Tài bằng gỗ ép có dùng được lâu không?
Dùng được nếu chỗ đặt khô ráo và chân bàn được phủ kín. Điểm yếu của gỗ ép là gặp nước ở cạnh hay chân sẽ phồng, không sửa được. Cửa hàng hay lau sàn ướt hoặc nền thấm ẩm nên chọn gỗ ghép hoặc gỗ tự nhiên, hoặc kê bàn trên khay gỗ.
Có nên đặt đóng bàn thờ Thần Tài theo kích thước riêng không?
Nên khi góc đặt đặc biệt, ví dụ hốc tường, dưới gầm cầu thang hay liền với quầy. Khi đặt đóng, ghi rõ ba kích thước, chất gỗ, kiểu mái, màu sơn và ngày giao; nhận hàng thì đối chiếu từng mục. Hỏi thêm thời gian sơn khô trước khi giao.
Bàn thờ Thần Tài có mái có bắt buộc phải có đèn trong mái không?
Không bắt buộc. Một số mẫu có sẵn đèn gắn dưới mái cho đẹp. Nếu có, kiểm dây điện đi bên trong gỗ có ống bọc không, công tắc đặt ở đâu, và bóng đèn có phải loại ít nóng không, vì mái gỗ ở rất gần bóng.
Bàn thờ cũ ám khói vàng có đánh lại được không?
Bàn gỗ tự nhiên hoặc gỗ ghép thường làm sạch được bằng khăn ẩm với nước ấm pha chút xà phòng nhẹ, lau khô ngay. Ám nặng có thể nhờ thợ mộc đánh và sơn lại. Bàn gỗ ép phủ giấy vân thì khó phục hồi, thay mới thường hợp lý hơn.
Mua bàn thờ Thần Tài online có rủi ro gì?
Rủi ro chính là ảnh đẹp hơn hàng thật về màu gỗ, độ sâu chạm và chất liệu; thứ hai là nứt vỡ khi vận chuyển. Hỏi rõ gỗ gì, kích thước ba chiều, đổi trả ra sao, và quay video lúc mở hộp để có bằng chứng nếu hàng hỏng.