Khi chuyển cửa hàng, nhiều nhà làm lễ nhỏ xin chuyển tại chỗ cũ, đóng gói tượng và bát hương cẩn thận, chở cùng lúc với chủ cửa hàng, rồi lập lại bàn thờ ở chỗ mới; khi sang nhượng hay đóng cửa hẳn, đồ thờ được mang về nhà cất giữ hoặc xử lý theo nếp nhà. Trường hợp thuê lại mặt bằng có sẵn bàn thờ của người trước, cách làm phổ biến là hỏi rõ người cũ có mang đi không trước khi nhận mặt bằng.
Bài này đi qua ba tình huống mà người buôn bán gặp nhiều: chuyển địa điểm, sang nhượng cửa hàng cho người khác, đóng cửa hẳn. Mỗi tình huống có những việc khác nhau về nếp thờ, về đóng gói, chở đi, và về chuyện với người đến sau. Nội dung trình bày theo tập quán phổ biến, giọng trung tính; nếu gia đình có nếp riêng thì giữ theo nếp nhà. Chuyện xem ngày chuyển, giờ chuyển là chuyên đề riêng và không bàn ở đây; phần dưới chỉ nói những việc tay làm và những thoả thuận nên có.
Ba tình huống, ba hướng xử lý
Bảng dưới tóm tắt hướng xử lý phổ biến cho từng tình huống. Các mục sau đi vào chi tiết:
| Tình huống | Đồ thờ đi đâu | Việc cần lưu ý |
|---|---|---|
| Chuyển cửa hàng sang địa điểm mới | Mang theo, lập lại ở chỗ mới | Lễ xin chuyển, đóng gói, chở cùng chủ, lập lại sớm |
| Sang nhượng cửa hàng cho người khác | Chủ cũ mang đi hoặc thoả thuận để lại | Ghi rõ trong biên bản bàn giao |
| Đóng cửa hẳn, không kinh doanh nữa | Mang về nhà cất giữ, gửi chùa hoặc xử lý | Không bỏ lại cho người đến sau |
| Thuê lại mặt bằng có sẵn bàn thờ | Hỏi chủ cũ; nếu để lại thì tuỳ người mới | Hỏi trước khi nhận mặt bằng |
Cả bốn tình huống đều có điểm chung: không có cách nào bắt buộc, chỉ có cách làm cho đàng hoàng và rõ ràng với người liên quan. Chuyện gây khó chịu nhiều nhất trên thực tế không phải chuyện nghi thức, mà là đồ thờ bị bỏ lại không ai nhận, hoặc người mới vứt đi khiến chủ cũ phật lòng.
Chuyển cửa hàng: trình tự từ chỗ cũ sang chỗ mới
Trình tự dưới đây là cách nhiều cửa hàng làm. Chọn ngày giờ theo lịch là việc riêng mỗi nhà; ở đây chỉ nói các bước:
- Ở chỗ cũ, thắp hương khấn ngắn xin chuyển đi, cảm ơn nơi làm ăn thời gian qua. Nhiều nhà làm việc này vào buổi bán cuối cùng.
- Đợi hương tàn hẳn, rút bớt chân hương, chỉ để lại số chân lẻ theo nếp nhà.
- Đóng gói tượng, bát hương, đồ đi kèm như phần dưới.
- Dọn bàn thờ sau khi đã cất hết đồ thờ, lau sạch.
- Chở đồ thờ cùng chuyến với chủ cửa hàng, nhiều nhà để chủ tự cầm bát hương.
- Ở chỗ mới, lau sạch chỗ đặt, đặt bàn, bày bát hương, tượng, đồ đi kèm, thắp hương khấn ngắn.
Ở chỗ mới, nhớ đo lại góc đặt trước khi chở bàn đến. Mặt bằng mới có thể hẹp hơn, trần thấp hơn, khiến bàn có mái cũ không còn vừa; khi đó nhiều nhà giữ tượng và bát hương, đổi sang bàn cỡ nhỏ hơn. Chuyện chọn góc đặt ở chỗ mới là chuyên đề riêng.
Nhiều nhà lập lại bàn thờ ở chỗ mới càng sớm càng tốt, thường ngay ngày dọn đến, trước khi bày hàng. Nếu chỗ mới còn đang sửa, có thể để đồ thờ trong hộp ở nhà, khi chỗ mới xong thì mang đến lập.
Đóng gói tượng, bát hương và đồ thờ để chở an toàn
Chuyển cửa hàng là lúc đồ thờ dễ vỡ nhất, vì lẫn trong hàng chục thùng hàng hoá. Một vài kinh nghiệm:
- Đóng gói đồ thờ riêng, không chung thùng với hàng hoá. Thùng ghi chú phía ngoài để người bốc vác biết là đồ dễ vỡ và đồ thờ.
- Tượng: quấn khăn sạch, rồi quấn xốp hơi, đặt đứng trong hộp có độn giấy hoặc rơm, không để tượng chạm nhau.
- Bát hương: nhiều nhà bọc miệng bát bằng giấy đỏ hoặc vải sạch để tro không đổ, đặt trong hộp riêng, chủ tự cầm hoặc để ở ghế xe, không để trong cốp hay thùng xe tải.
- Chén, lọ, đèn: quấn riêng từng món, xếp chung một hộp nhỏ.
- Bàn thờ: tháo mái nếu có, quấn các góc chạm bằng xốp, không xếp hàng nặng lên trên.
- Gạo, muối, nước: nhiều nhà đổ nước trước khi chở, gạo muối đậy kín nắp hoặc thay mới ở chỗ mới.
Nếu thuê dịch vụ chuyển đồ, nói rõ trước thùng nào là đồ thờ, nhờ xếp lên sau cùng, dỡ xuống đầu tiên. Người làm dịch vụ chuyển đồ thường quen việc này và sẽ cẩn thận hơn khi được dặn.
Khi dỡ ra ở chỗ mới, mở thùng đồ thờ trên mặt bàn có lót khăn, kiểm từng món ngay. Món nào vỡ trong lúc chở thì chụp ảnh, báo đơn vị vận chuyển trong ngày nếu có cam kết đền bù, và tính chuyện thay theo nếp nhà; không cần coi đó là điềm gì.
Sang nhượng cửa hàng: thoả thuận rõ với người nhận
Khi sang nhượng cửa hàng, người chủ cũ có thể để lại nhiều thứ: kệ, quầy, hàng tồn, thậm chí cả biển hiệu. Bàn thờ Thần Tài là thứ cần thoả thuận riêng, vì đó là đồ thờ của gia đình chủ cũ. Phổ biến nhất là chủ cũ mang đồ thờ đi; một số trường hợp người nhận muốn giữ lại bàn thờ có sẵn.
Nếu chủ cũ mang đi, làm như chuyển cửa hàng: khấn xin, đóng gói, mang về nhà hoặc sang cửa hàng mới. Nếu người nhận giữ lại, nhiều người chọn giữ lại bàn thờ gỗ, còn tượng và bát hương do chủ cũ mang đi; người nhận sẽ thỉnh tượng, bốc bát hương mới theo nếp của mình. Cũng có trường hợp người nhận giữ cả bộ; đây là thoả thuận giữa hai bên.
Dù chọn cách nào, nên ghi một dòng trong biên bản bàn giao hoặc hợp đồng sang nhượng: bàn thờ, tượng, bát hương thuộc về ai sau khi bàn giao. Ghi rõ như vậy giúp tránh những phật lòng về sau, khi người mới thay đổi bàn thờ mà chủ cũ không hay biết.
Đóng cửa hẳn: mang về, cất giữ hay xử lý
Đóng cửa hàng là quyết định không dễ, và chuyện bàn thờ Thần Tài thường bị để đến phút cuối. Cách nhiều người chọn là làm lễ nhỏ cảm ơn ở chỗ cũ, rồi mang toàn bộ đồ thờ về nhà. Ở nhà, nếu vẫn có việc buôn bán nhỏ, nhiều người tiếp tục thờ; nếu không, đồ thờ được cất giữ cẩn thận hoặc xử lý theo nếp nhà.
Các cách xử lý đồ thờ cũ phổ biến gồm gửi chùa, hoá ở nơi được phép với đồ gỗ, chôn ở nơi sạch với đồ sứ, hoặc cất giữ. Chi tiết về từng cách có ở bài thay đồ thờ cũ trong cùng chuyên mục. Không có cách nào bị coi là phạm.
Điều nên tránh là để lại bàn thờ trong mặt bằng trống cho chủ nhà hoặc người thuê sau tự xử lý. Người đến sau thường lúng túng, không dám vứt mà cũng không muốn giữ. Dành mười lăm phút cuối cùng để mang đồ thờ đi là cách khép lại một chặng làm ăn cho đàng hoàng.
Nếu đóng cửa vì làm ăn không thuận, nhiều người có tâm lý muốn bỏ hết đồ cũ cho nhẹ lòng. Cũng có người giữ lại cặp tượng như một kỷ niệm của chặng đường đã qua, sau này mở cửa hàng mới thì thờ lại. Cả hai cách đều được; đây là chuyện cảm xúc riêng, không liên quan đến chuyện may rủi. Chỉ nên tránh quyết định vội trong lúc buồn bực rồi sau này tiếc.
Tạm đóng cửa dài ngày: sửa chữa, nghỉ sinh, về quê lâu
Không phải lúc nào cửa hàng cũng đóng hẳn. Có khi chủ cửa hàng nghỉ sinh vài tháng, về quê chăm người nhà ốm, hay cửa hàng đóng để sửa lớn. Bàn thờ Thần Tài trong cửa hàng đóng kín nhiều tuần là chuyện cần tính.
Cách nhiều nhà làm: trước khi đóng, thắp hương khấn ngắn báo việc tạm nghỉ; dọn hết đồ ăn, hoa; đổ nước chén và lọ hoa; rút bớt chân hương; tắt đèn thờ và rút phích cắm; phủ khăn sạch lên tượng và bát hương. Không để bất cứ nguồn lửa hay thiết bị điện nào chạy trong cửa hàng không người.
Nếu đóng để sửa chữa lớn, nên mang tượng và bát hương về nhà hoặc cất trong hộp ở nơi an toàn, vì thợ thi công, bụi và rung có thể làm vỡ. Khi mở lại, lau dọn toàn bộ, bày lại đồ thờ, thắp hương rồi mới bày hàng.
Nếu có người nhà ở gần, có thể nhờ ghé qua thỉnh thoảng thay nước, thắp nén hương khi họ có mặt; không bắt buộc. Theo nếp nhiều người buôn bán, lời khấn trước khi nghỉ đã đủ thể hiện sự chu đáo.
Thuê lại mặt bằng có sẵn bàn thờ của người trước
Tình huống ngược lại cũng hay gặp: nhận mặt bằng thì thấy bàn thờ Thần Tài của người trước vẫn còn, có khi còn nguyên tượng, bát hương. Việc đầu tiên là hỏi chủ nhà hoặc người thuê trước xem họ có định mang đi không. Nhiều người quên hoặc định quay lại lấy sau.
Nếu người trước không lấy, người mới có vài lựa chọn phổ biến: giữ lại bàn thờ gỗ, thay tượng và bát hương theo nếp của mình; gửi đồ thờ cũ lên chùa; hoặc nhờ người có kinh nghiệm hướng dẫn. Nhiều người thắp một nén hương khấn ngắn trước khi dọn đồ thờ của người khác, như một cách tôn trọng.
Không nên vứt đồ thờ của người trước chung với rác sửa chữa. Ngoài chuyện tôn trọng, chủ nhà hoặc hàng xóm quen biết người cũ có thể thấy phật lòng. Một cuộc gọi hỏi han hay một nén hương không mất bao nhiêu thời gian mà giữ được hoà khí với những người sẽ ở quanh mình nhiều năm.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển cửa hàng thì bát hương Thần Tài có mang theo được không?
Được. Nhiều nhà khấn xin ở chỗ cũ, rút bớt chân hương, bọc miệng bát bằng giấy đỏ hoặc vải sạch, chủ cửa hàng tự cầm khi đi, rồi lập lại ngay ở chỗ mới. Nếu nhà có nếp riêng về việc di chuyển bát hương, hỏi người lớn trong họ trước.
Sang nhượng cửa hàng có nên để lại bàn thờ Thần Tài cho người mới không?
Tuỳ thoả thuận. Phổ biến là chủ cũ mang tượng và bát hương đi, có thể để lại bàn gỗ nếu người mới muốn dùng. Nên ghi rõ trong biên bản bàn giao đồ thờ thuộc về ai để tránh hiểu lầm về sau.
Đóng cửa hàng rồi có cần thờ Thần Tài ở nhà không?
Không bắt buộc. Nhiều người vẫn tiếp tục thờ nếu còn buôn bán nhỏ tại nhà; người không còn kinh doanh thì cất giữ hoặc xử lý đồ thờ theo nếp nhà. Hỏi người lớn trong gia đình để giữ thống nhất.
Mặt bằng mới thuê có bàn thờ của người trước thì làm gì?
Hỏi chủ nhà hoặc người thuê trước xem họ có mang đi không. Nếu họ không lấy, nhiều người thắp hương khấn ngắn rồi giữ bàn gỗ, thay tượng và bát hương mới, hoặc gửi đồ thờ cũ lên chùa. Không nên vứt chung với rác sửa chữa.
Chỗ mới chưa sửa xong thì để đồ thờ Thần Tài ở đâu?
Nhiều nhà mang về nhà, để trong hộp ở nơi cao ráo, sạch sẽ, đợi chỗ mới xong mới lập bàn thờ. Có nhà bày tạm ở nhà và thắp hương như thường. Không nên để đồ thờ ở chỗ mới khi thợ còn thi công vì dễ vỡ và bụi.
Chở bàn thờ Thần Tài bằng xe tải có được không?
Được với bàn thờ gỗ và đồ không dễ vỡ, miễn là quấn kỹ, không xếp hàng nặng lên trên. Tượng sứ và bát hương nên để trong xe con hoặc chủ cửa hàng tự mang, tránh để trong thùng xe tải xóc nảy.