Khi nhận đồ thờ giao tận nhà, kiểm trước khi ký nhận và trả nốt tiền: đối chiếu chất liệu, kích thước với giấy đặt hàng, xem nứt vỡ, trầy xước, mối ghép, lớp sơn, độ cân bằng; với đồ sứ và đồ đồng, mở từng món dưới ánh sáng tốt và quay video lúc mở. Phát hiện lỗi thì ghi ngay vào phiếu giao, chụp ảnh, báo người bán trong ngày.
Đồ thờ là hàng dễ vỡ, nặng, và một khi đã đặt lên bàn thờ, nhiều gia đình ngại đổi. Vì vậy phút kiểm lúc nhận quan trọng hơn mọi lời hứa bảo hành. Bài này đi theo từng loại: bàn thờ, tủ thờ gỗ; đồ đồng; bát hương và đồ sứ; đèn điện; cộng với cách lưu bằng chứng và đổi trả.
Chuẩn bị trước khi hàng đến
Mười phút chuẩn bị giúp việc nhận hàng gọn và có căn cứ khi cần đổi trả:
- Để sẵn giấy đặt hàng, ảnh mẫu, số đo đã thoả thuận, tin nhắn trao đổi với người bán.
- Dọn lối đi từ cửa đến chỗ đặt, che góc tường, bậc cầu thang nếu đồ lớn; với chung cư, báo ban quản lý đăng ký dùng thang máy chở hàng nếu cần.
- Chuẩn bị đèn sáng hoặc chọn giờ nhận ban ngày; nhiều vết nứt, vết xước chỉ thấy dưới ánh sáng tốt.
- Có thước dây, khăn mềm, một chiếc điện thoại sạc đầy để quay video.
- Thống nhất với người giao: sẽ mở kiểm trước khi ký, mất khoảng bao lâu.
- Nếu bàn thờ cần lắp ráp, hỏi trước thợ lắp có đi cùng không, mang theo dụng cụ gì.
Nhiều người giao hàng vội, muốn khách ký ngay. Nói trước từ lúc hẹn rằng bạn sẽ kiểm, người giao sẽ sắp xếp thời gian; đây là quyền bình thường của người mua.
Kiểm bàn thờ, tủ thờ, sập thờ bằng gỗ
Bàn thờ là món lớn nhất và khó đổi nhất. Kiểm theo thứ tự từ ngoài vào trong:
- Kích thước: đo dài, rộng, cao, đối chiếu giấy đặt hàng. Sai lệch vài milimét là bình thường với đồ gỗ thủ công; sai vài centimét thì cần hỏi lại.
- Mặt bàn: nhìn nghiêng dưới đèn để thấy độ phẳng, vết lõm, vết xước. Đặt thước dài lên mặt bàn xem có cong vênh không.
- Mối ghép: các góc, chân, đố, thanh ngang; không có khe hở lớn, không có keo tràn, đinh lòi.
- Vân gỗ và vết nứt: xem mặt cắt đầu ván, mặt dưới, mặt sau. Vết nứt chân chim nhỏ ở đồ gỗ tự nhiên có thể xảy ra; vết nứt dài theo thớ là lỗi cần trao đổi.
- Lớp sơn, thếp: đều màu, không bong, không phồng, không có vết vân tay, bụi dính trong lớp sơn.
- Ngăn kéo, cánh tủ: mở đóng thử, xem có kẹt, có lệch, bản lề chắc chưa.
- Độ cân bằng: đặt vào vị trí, xem có cập kênh không; chân có núm chỉnh hay cần kê.
Với bàn thờ đặt đóng, thời điểm này là lúc so với ảnh phôi và lời hứa lúc đặt. Ghi lại mọi điểm chưa đúng, kể cả điểm nhỏ, vào phiếu giao. Những điểm nhỏ như vết xước, dặm sơn thường được thợ xử lý ngay trong buổi lắp nếu được chỉ ra đúng lúc.
Kiểm đồ đồng: lư, đỉnh, chân nến, mâm bồng
Đồ đồng nặng, ít khi vỡ nhưng hay bị móp, trầy, sai bộ:
- Đếm đủ chi tiết: đỉnh có nắp, thân, chân, có khi có đế gỗ; chân nến đủ đôi; bộ ngũ sự hoặc tam sự đủ món.
- Xem móp méo ở vành, quai, chân; trầy xước trên bề mặt đánh bóng.
- Xem lớp màu: giả cổ, hun, mạ, đánh bóng có đều không, có loang không.
- Lắp thử các chi tiết ghép: nắp khớp thân, chân vặn chắc, không lỏng lắc.
- Cầm từng món ước trọng lượng, so với thông tin người bán nêu nếu có.
- Hỏi cách giữ gìn lớp màu: có cần lau dầu, có được dùng chất đánh bóng không.
Đồ đồng giả cổ có thể có vết loang là chủ ý, nên hỏi lúc đặt mua và so với ảnh mẫu. Một vết trầy sáng màu trên bề mặt hun tối thì khác, đó là trầy do vận chuyển.
Kiểm bát hương và đồ sứ: phần dễ hỏng nhất
Bát hương, lọ hoa, bình, đĩa sứ là món dễ vỡ nhất khi vận chuyển, và vết nứt ngầm không phải lúc nào cũng thấy ngay. Mở từng món trên mặt phẳng có lót khăn, dưới ánh sáng tốt. Xoay một vòng nhìn kỹ miệng, thân, đáy. Vết nứt chân tóc thường bắt đầu từ miệng hoặc từ đáy.
Cách gõ thử dân gian: cầm bát bằng đầu ngón tay đỡ đáy, gõ nhẹ bằng móng tay hoặc thìa vào thành. Tiếng trong, ngân là bình thường; tiếng đục, rè có thể có vết nứt. Cách này không tuyệt đối nhưng giúp phát hiện nhiều trường hợp. Soi đèn pin từ trong ra cũng có thể làm lộ vết rạn ở sứ mỏng.
Xem men: không bong, không rỗ lớn, hoạ tiết không bị nhoè, mép decal không bong. Bộ đồ thờ sứ nhiều món nên so màu men giữa các món, vì cùng một mẫu nhưng nung ở mẻ khác có thể lệch màu. Với bát hương, nhiều nhà kiêng dùng bát có vết nứt, mẻ, nên kiểm kỹ trước khi nhận để tránh phải đổi sau khi đã làm lễ.
Đồ sứ đã kiểm xong nên cất lại vào hộp, chưa bày ngay nếu nhà còn đang sửa sang hay chưa đến ngày định làm lễ. Bày sớm trên bàn thờ chưa cố định chân, lúc lau dọn, kê dịch dễ làm rơi vỡ đúng món vừa kiểm cẩn thận.
Kiểm đèn thờ điện và đồ có dây điện
Cắm thử trước khi ký. Bật thử từng bóng, từng chế độ. Đèn nhấp nháy, chập chờn, không sáng là lỗi cần đổi ngay.
Xem dây và phích cắm. Dây không bị dập, gãy, lộ lõi; phích cắm chắc; chỗ nối dây vào đèn có gen bọc kín.
Hỏi công suất và độ nóng. Đèn thờ để gần rèm, hoành phi, đồ gỗ nên chọn loại ít toả nhiệt. Sờ thử thân đèn sau vài phút bật.
Kiểm bộ đổi nguồn nếu có. Đèn dùng bộ đổi nguồn rời cần xem tem, thông số, có bị nóng bất thường không.
Giữ hướng dẫn và phiếu bảo hành. Đồ điện hỏng là chuyện thường gặp sau vài tháng; có phiếu thì đổi dễ hơn.
Hỏi chỗ đi dây. Bàn thờ đặt đóng nên có lỗ đi dây phía sau hoặc máng đi dây kín, tránh để dây vắt qua mặt bàn, gần hương nến. Ổ cắm cho đèn thờ nên đặt ở vị trí dễ rút khi cần, không giấu sau đồ gỗ nặng.
Không để đèn bật liên tục khi chưa kiểm. Vài ngày đầu, theo dõi đèn khi bật lâu: có mùi khét, nóng bất thường thì tắt và báo người bán.
Lưu bằng chứng và đổi trả khi có lỗi
Quay video liên tục từ lúc kiện hàng còn nguyên, cho thấy băng dính, nhãn, rồi mở từng món. Video liền mạch có giá trị hơn nhiều ảnh rời khi trao đổi với người bán hoặc đơn vị vận chuyển. Chụp thêm ảnh cận vết lỗi bên cạnh thước đo để thấy kích thước.
Phát hiện lỗi lúc người giao còn ở đó, ghi vào phiếu giao, nhờ người giao ký xác nhận hoặc chụp ảnh cùng phiếu. Lỗi phát hiện sau khi người giao đã đi, báo người bán ngay trong ngày bằng tin nhắn có kèm video, ảnh. Đọc lại điều kiện đổi trả đã thoả thuận: thời hạn báo lỗi, ai chịu phí gửi lại, đổi mới hay sửa.
Với bàn thờ lớn, nhiều khi sửa tại chỗ hợp lý hơn đổi: thợ đến dặm sơn, chỉnh cánh tủ, thay ngăn kéo. Thoả thuận rõ thời hạn sửa và giữ lại một phần tiền đến khi sửa xong là cách phổ biến, công bằng cho cả hai bên. Muốn xem thêm mẫu đồ thờ, tượng có mô tả chất liệu rõ ràng có thể tham khảo vatpham.com hoặc vatphamphongthuy.com.
Lắp bàn thờ, tủ thờ tại nhà: những lúc nên có mặt
Bàn thờ lớn, tủ thờ nhiều tầng, sập thờ thường được giao dạng tháo rời rồi lắp tại nhà. Có mặt lúc lắp giúp bạn thấy được các chi tiết sau này bị che khuất: mộng ghép có khít không, có dùng vít, đinh thay mộng ở chỗ đáng lẽ phải ghép mộng không, mặt trong có hoàn thiện không.
Khi lắp ở nhà ống, căn hộ, chú ý vị trí cuối cùng: thợ đặt bàn thờ vào chỗ, kê chân cân bằng, khoảng cách với tường đủ để đi dây điện và thông thoáng phía sau. Với bàn thờ treo, việc bắt vít vào tường, tải trọng là chuyện phải để thợ có kinh nghiệm làm và kiểm kỹ; chọn vị trí đặt bàn thờ là một chủ đề riêng.
Lắp xong, kiểm lại toàn bộ như khi nhận: mặt bàn phẳng, không cập kênh, cánh tủ đóng mở êm, sơn không trầy do quá trình lắp. Thợ lắp thường mang theo sơn dặm cho các vết xước nhỏ; hỏi họ dặm ngay. Dọn sạch mùn gỗ, băng keo, giấy bọc trước khi bày đồ thờ lên.
Bảng kiểm nhanh khi nhận từng loại đồ thờ
In ra hoặc lưu trong điện thoại, đánh dấu từng dòng khi nhận hàng:
| Loại đồ | Kiểm chính | Dấu hiệu cần báo ngay |
|---|---|---|
| Bàn thờ, tủ thờ gỗ | Kích thước, mặt phẳng, mối ghép, sơn, cánh tủ | Nứt dài theo thớ, hở mộng, cong vênh, sơn phồng |
| Sập thờ, án gian | Chân chắc, mặt phẳng, chạm khắc đủ chi tiết | Lung lay, gãy chi tiết chạm |
| Đồ đồng | Đủ món, khớp nắp, không móp, lớp màu đều | Móp vành, trầy sáng, thiếu chi tiết |
| Bát hương, đồ sứ | Miệng, thân, đáy, tiếng gõ, màu men đồng bộ | Nứt chân tóc, mẻ, tiếng rè, lệch màu |
| Đèn thờ điện | Sáng đủ chế độ, dây và phích chắc | Chập chờn, nóng bất thường, dây dập |
| Ảnh thờ, khung | Kính nguyên, ảnh không xước, khung chắc | Kính nứt, ảnh lệch, khung bung góc |
Bảng này không thay cho kiểm kỹ, nhưng giúp không bỏ sót món nào trong lúc người giao đang chờ.
Câu hỏi thường gặp
Người giao không cho mở kiểm trước khi ký thì làm sao?
Đề nghị nhẹ nhàng được mở kiểm, nhất là đã thoả thuận trước. Nếu không được, ghi vào phiếu giao là "chưa kiểm hàng", chụp ảnh kiện hàng nguyên vẹn, và báo ngay người bán. Lần sau, chọn nơi bán có chính sách cho kiểm hàng rõ ràng.
Bàn thờ gỗ mới có mùi sơn có bình thường không?
Bàn thờ mới sơn thường có mùi trong vài ngày đến vài tuần, tuỳ loại sơn và độ thông thoáng. Mở cửa, để nơi thoáng gió trước khi bày đồ thờ. Nếu mùi rất nồng, kéo dài, hỏi người bán loại sơn đã dùng.
Đồ gỗ tự nhiên có vết nứt nhỏ có phải lỗi không?
Gỗ tự nhiên co ngót theo độ ẩm, có thể có vết nứt chân chim nhỏ ở đầu ván, mắt gỗ. Vết nứt dài theo thớ, nứt xuyên, hở mối ghép là lỗi cần báo. Hỏi người bán về chính sách bảo hành nứt gỗ trong những tháng đầu.
Bát hương bị mẻ nhỏ ở đáy có dùng được không?
Về công năng thì vẫn dùng được. Nhưng nhiều gia đình kiêng dùng bát hương mẻ, nứt trên bàn thờ. Vì vậy nên kiểm kỹ trước khi nhận và đổi ngay nếu thấy, tránh phải thay sau khi đã làm lễ.
Đồ thờ vỡ khi vận chuyển thì ai chịu?
Tuỳ thoả thuận và điều kiện vận chuyển. Thông thường, nếu người bán lo giao thì họ chịu trách nhiệm đến khi giao xong; nếu bạn tự thuê xe, trách nhiệm có thể thuộc đơn vị vận chuyển. Thoả thuận rõ từ lúc đặt và giữ video mở hàng.
Có nên nhờ thợ lắp bàn thờ đặt luôn đồ thờ lên không?
Có thể nhờ đặt các món nặng như lư đồng lớn, sập thờ. Việc bày đồ, an vị bát hương thì nhiều nhà tự làm theo nếp nhà hoặc nhờ người lớn trong họ, vào ngày giờ gia đình chọn.